Przejdź do głównej zawartości

"Wszyscy na Zanzibarze" John Brunner

Wszyscy na Zanzibarze, John Brunner
MAG, 2015
Co jest warte bycie człowiekiem, jeżeli potrzebujemy maszyny, żebyśmy sami siebie nie zniszczyli?

Nadszedł czas na wisienkę na torcie! Po przygodzie ze Ślepym stadem oraz Na fali szoku sięgnęłam po najsłynniejszą powieść Johna Brunnera i powiem krótko - warto było zachować taką kolejność czytania, książka jest    r e w e l a c y j n a, a poprzednie tytuły stanowią do niej świetne przygotowanie.

Świat przyszłości (przynajmniej z punktu widzenia autora, gdy pisał tę powieść), początek XXI wieku. Ziemia jest przeludniona do tego stopnia, że większość krajów decyduje się wprowadzić restrykcyjne prawa dotyczące posiadania dzieci. Możliwość taką otrzymują jedynie osoby o całkowicie czystym genotypie, w końcu po co dodatkowo zwiększać i tak zbyt dużą populację osobnikami cierpiącymi na przewlekłe schorzenia? Cierpisz na astmę? Nie możesz mieć dzieci. W twojej rodzinie były przypadki dziedzicznych chorób? Nie możesz ryzykować przekazania ich dalej. Jesteś czysty, zdrowy i wszystko jest ok? W porządku, rozmnażaj się, ale od każdego dziecka odprowadź stosowny podatek. Musisz też uzbroić się w silne nerwy i zmierzyć z zawiścią sąsiadów, z których większość nigdy nie zostanie rodzicami.

Mimo że akcja powieści toczy się w Stanach Zjednoczonych, dwa główne wątki fabularne koncentrują się na dwóch niepozornych na pierwszy rzut oka, fikcyjnych krajach – afrykańskiej Beninii oraz azjatyckim Yakatangu. Pierwszy, zmagający się z upiorną wręcz biedą, wbrew wszelkim niedogodnościom, wraz z rozwojem akcji okazuje się niemal rajem na ziemi, dając ludziom to, czego nie doświadczają żyjąc w największym mocarstwie tego świata – szczęście i poczucie bezpieczeństwa. Drugi to miejsce niemal totalitarne, skupione na rozwoju naukowym i eksperymentach, których wyniki są na bakier z etyką, ale są za to pożądane przez całą żyjącą ludzkość.

Trudno jest zwięźle opisać Wszystkich za Zanzibarze, to zresztą bardzo dobrze, grzechem bowiem byłoby odbierać kolejnym czytelnikom przyjemność zagłębiania się w tę powieść, odkrywania związków między poszczególnymi wątkami i postaciami oraz przesłania Autora. Już podczas lektury w Na fali szoku byłam zaskoczona jak realistyczna jest wizja przyszłości przedstawiona przez Brunnera. Warto zauważyć, że jego powieści powstały pod koniec lat 60., a opisywana przez niego przyszłość to współczesne nam czasy. I mimo pewnych rozbieżności, a w przypadku Wszystkich na Zanzibarze również pewnej przesady, ogólny wizerunek powieściowego świata naprawdę przypomina to, co widzimy na co dzień. A biorąc dodatkowo pod uwagę, że Autor widział przyszłość w bardzo ciemnych barwach, wcale nie nastraja to optymistycznie.

Na pierwszy plan wychodzą przede wszystkim dwie kwestie – posiadanie dzieci (choć jest to w powieści termin przestarzały i wyparty przez „progeny”) oraz stosunek do życia większości społeczeństwa, będący specyficzną mieszanką hedonizmu i dekadencji. Są one nierozerwalnie ze sobą połączone, choć może w sposób niekoniecznie wyraźny dla samych zainteresowanych. Gdy znacznej części mieszkańców zachodniego świata odmawia się prawa do posiadania potomstwa, pozostaje im używanie życia w maksymalny sposób. Jesteśmy więc świadkami prawdziwej rewolucji społecznej, w której z jednej strony panuje nieznana  dotąd swoboda seksualna, a z drugiej poprawność polityczna rozbudowana aż do przesady (przewyższająca nawet współczesne wyśrubowane standardy). Nie ma tu miejsca na miłość, na pierwszym miejscu stawia się przyjemność, a będące w powszechnym i codziennym użyciu narkotyki powodują, że ludzie zmieniają się w emocjonalne i myślowe zombie. Po co podejmować ważne decyzje, rozważać istotne kwestie i dyskutować na poważne problemy, skoro równie dobrze można to zlecić superkomputerowi, a samemu poświęcić się zabawie i korzystaniu z uroków życia? Z drugiej strony, widzimy jednak ludzi, których stać na więcej, którzy wyłamują się panującemu marazmowi i chcą coś zdziałać, jednak czy takie jednostki mają jakiekolwiek znaczenie?

Wspomniałam wcześniej, że przeczytane przeze mnie poprzednio powieści Brunnera były dobrym wprowadzeniem do formy, w jakiej została wydana niniejsza książka. Autor pisze w bardzo specyficzny sposób, przeplatając standardową fabułę wtrąceniami zawierającymi scenki dotyczące zupełnie postronnych osób, fragmenty książek czy dokumentów. Mają one na celu naświetlenie kontekstu opisywanych wydarzeń i głębsze wgryzienie się w świat przedstawiony w powieści. Z tego względu pierwszych kilkadziesiąt stron może zdawać się lekko chaotycznych i niespójnych. Nie można się jednak zrażać, potem zgrabnie splatają się one w spójną całość i można w pełni docenić charakterystyczny dla Brunnera sposób pisania.

Czy mogę więc nie polecić Wam lektury Wszystkich na Zanzibarze? Oczywiście, że nie! Będę Was do niej zachęcać ze wszystkich sił, bo warto i na takie lektury po prostu czeka się z utęsknieniem.

Za egzemplarz książki do recenzji serdecznie dziękuje Księgarni Tania Książka.

Popularne posty z tego bloga

TOP 10: powieści Stephena Kinga

Wrzesień okrzyknęłam samozwańczo miesiącem Stephena Kinga, dlatego warto podsumować jego koniec zestawieniem najlepszych powieści Mistrza. A konkretnie, najlepszych w moim prywatnym rankingu. Ich kolejność jest bardzo umowna, bo uwielbiam wszystkie, a pewna jestem tylko pierwszej trójki, reszta mogłaby stanąć obok siebie na czwartym miejscu na podium.
1. "To" (moja recenzja)

Jedna z pierwszych powieści Kinga, jaką czytałam. Zrobiła na mnie tak ogromne wrażenie, że nawet po latach nie czułam się komfortowo w towarzystwie klaunów, a już z pewnością nikt nie przekonałby mnie, że są zabawni i nieszkodliwi... Odświeżałam ją kilka miesięcy temu i mimo upływu lat, nadal zdała egzamin z przyprawiania o gęsią skórkę.

Top 10 najlepszych horrorów

31 października to dobry dzień, by sięgnąć po dobry horror. Do wieczora pozostało jeszcze kilkanaście godzin, macie więc czas na skombinowanie odpowiedniej książki. Po co warto sięgnąć?
Właściwie to mogłabym ułożyć cały ranking składający się z powieści Stephena Kinga. Jednak aby nie być monotematycznym, starałam się wybrać książki różnych autorów i w różnych klimatach. Łączy je jedno - groza i gwarantowane ciary na plecach podczas lektury.

Top 10 książek na Boże Narodzenie

Święta Bożego Narodzenia to idealny czas, by nieco zwolnić i zatopić się w przyjemną lekturę. Warto też odpowiednim jej wyborem wprawić się w świąteczny nastrój już wcześniej. Dzisiaj przygotowałam dla Was zestawienie książek, których akcja ściśle wiąże się ze Świętami. Zapewniam, że każdy znajdzie tu coś dla siebie.
Na początek nieco tradycyjnie i nostalgicznie:
1. "Opowieści wigilijne" Charles Dickens 

Chyba nie ma osoby, która nie znałaby opowieści o Scrooge'u, którego w wigilijną noc nawiedziły cztery duchy, by wskazać mu nową ścieżkę w życiu. Nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka ukazało się niedawno nowe tłumaczenie tej opowieści, zawierające drugą historię autora, również utrzymaną w klimacie bożonarodzeniowym zatytułowaną "Nawiedzony". Właśnie się nią zaczytuję, wrażenia z lektury za kilka dni.

"100 książek, które trzeba przeczytać" według BBC

Ranking "100 książek, które trzeba przeczytać" stworzony przez BBC pojawiał się już na wielu blogach, a dzisiaj gości także u mnie. Nie jest to lista idealna, już na pierwszy rzut oka można zauważyć, że znaczną część umieszczonych na niej pozycji to książki brytyjskich autorów, zdecydowanie zaś brak na nich wielu znaczących książek pisarzy z innych państw. Nie brak też tu dziwnych wpadek, np. umieszczenia "Opowieści z Narnii" oraz  "Lwa, czarownicy i starej szafy" w oddzielnych punktach. Podobnie sytuacja wygląda z dziełami zebranymi Szekspira oraz "Hamletem" umieszczonym oddzielnie. 
Niemniej jednak postanowiłam sprawdzić, ile to zacnych książek jest już za mną (są one wytłuszczone) i... wynik wypada słabiutko... Jedynie 26 pozycji. Pociesza mnie fakt, że co najmniej drugie tyle znam z ekranizacji bądź fragmentów. Listę będę na bieżąco aktualizować, mam nadzieję, że za kilka miesięcy będzie już wyglądała o niebo lepiej :) A jak wyglądają Wasze w…

"To" Stephen King

Czy się unoszą? O tak. One pławią się w powietrzu.
W moje ręce ponownie trafiła książka Stephena Kinga, która swego czasu zrobiła na mnie tak ogromne wrażenie, że mimo upływu kolejnych lat niektóre sceny nadal tak żywo były wyryte w mojej pamięci, że mimo zagłębiania się w kolejne w powieści grozy i horrory, „To” niewzruszenie tkwiło na szczycie mojej prywatnej listy tych najlepszych. I po której nigdy nie potrafiłam już z ufnością spojrzeć na żadnego klauna.
W monstrualnych rozmiarów opowieści King przenosi nas do Derry, podobnego do tysięcy innych prowincjonalnych amerykańskich mieścin. Przynajmniej na pierwszy rzut oka. Z nieznanych przyczyn przestępczość jest tu większa, ludzie bardziej brutalni i bezwzględni, a co dwadzieścia kilka lat dochodzi do eskalacji przemocy i w niewyjaśnionych okolicznościach giną dzieci.